Krzyżak dwubarwny (Araneus marmoreus)

Pająk ten należy do rodziny krzyżakowatych (Araneidae). Jest jej typowym przedstawicielem. Ma krępe ciało z niezbyt długimi odnóżami i masywnym odwłokiem. Przypomina krzyżaka ogrodowego, jednak różni się detalami wzorka na odwłoku, zwykle też bardziej żywym/kontrastowym ubarwieniem. Nie ma też równie wyraźnego wzoru krzyża.

Wśród krzyżaków dwubarwnych występuje duża zmienność osobnicza i bogactwo wariantów kolorystycznych. Czasami można się także natknąć na ciekawą formę barwną A. marmoreus var. pyramidatus, z jasnym, żółtawym odwłokiem, pośrodku którego znajduje się ciemna, czekoladowa plama z falistymi brzegami.

Samica krzyżaka jest znacznie większa od samca, osiąga ok.1,7cm. długości ciała, dorosły samiec około centymetra, ma też dłuższe w stosunku do ciała odnóża niż samica, jak również bulbusy, czyli narządy kopulacyjne na nogogłaszczkach.

Krzyżak buduje dużą, kolistą sieć z licznymi promieniami. Rozpina ją pomiędzy łodygami roślin, gałęziami krzewów, zwykle na wysokości do około 1-1,5 metra. Gatunek ten preferuje środowiska lekko wilgotne – podmokłe łąki, zarośla nad rzekami. Często zasiedla wspólne stanowiska z bliskimi krewnymi – krzyżakiem łąkowym i tygrzykiem paskowanym.

Kiedy w sieć wpadnie jakiś owad, pająk błyskawicznie podbiega do niego i zaczyna owijać siecią, a następnie wykonuje kilka ukąszeń, by wprowadzić jad, zabijający ofiarę i zamieniający jej wnętrze do postaci, którą może łatwo wessać. Najczęstszą jego zdobycz stanowią koniki polne, motyle, komarnice. Dużą i agresywną zdobycz (np. osę) czasami uwalnia, przegryzając nici pajęczyny.

Krzyżak regularnie zjada stare nici pajęczyny, przybrudzone kurzem i innymi cząstkami, nie mające już swoich lepkich właściwości, i zastępuje nowymi. Skrupulatnie usuwa z pajęczyny liście i inne „śmieci”. Dzięki temu pułapka jest zawsze sprawna i niezawodna w działaniu.

Hodowla krzyżaków jest prosta, ale trzeba spełnić podstawowy warunek: zapewnić pająkowi miejsce na rozpięcie sieci, i to niemało miejsca.
Dlatego jako pojemnik hodowlany musimy zaadaptować coś bardziej obszernego niż słoik czy faunabox. Dobre będzie pionowe terrarium, takie jak dla ptaszników nadrzewnych. Powinno mieć wymiary ok. 30 x 40 x 40 cm. (długość x szerokość x wysokość), oczywiście może być większe.

Podłoże dowolne - ziemia ogrodowa, glina, torf, włókno kokosowe. Lekko zwilżamy je, tak, aby nigdy nie było suche. Dobrze, jeśli kilka kropel zawsze spadnie na sieć, co umożliwi pająkowi spijanie wody z nich.

Jako wystroju używamy kęp roślin, żywych bądź sztucznych lub patyków. Umiejscawiamy je po bokach terrarium-środek zostawiamy wolny.

Zwykle po paru dniach krzyżak rozpina swoją sieć i wtedy też można podać mu pokarm: białego robaczka, larwę mącznika, karaczana, muchę, niewielkiego świerszcza, konika polnego, komarnicę, ćmę... wybór jest naprawdę spory, a krzyżaki nie są szczególnie wybredne. Owady agresywne, takie jak osy lub jaskrawo ubarwione (np. wiele pluskwiaków) raczej sobie odpuszczamy - lepiej nie ryzykować, bo osa może użądlić pająka, co jest jednoznaczne z jego śmiercią, a pluskwiaki są zwykle trujące lub w najlepszym wypadku niesmaczne.

Pokarm wrzucamy po prostu w sieć. Może się zdarzyć, że owad nie przyklei się do pajęczyny, lecz odbije się od niej, trzeba więc po prostu wyćwiczyć celne wrzucanie owadów do sieci, można też kłaść karmówkę na sieci za pomocą długiej pęsety, lub zwyczajnie podawać owady latające, które w końcu same wpadną w pajęczynę. Swoją drogą, w naturze też sporo owadów odbija się od sieci lub z niej uwalnia.

Pokarm podajemy 1-2 razy w tygodniu. Resztki zdobyczy dobrze jest usuwać z dna terrarium, np. za pomocą długich szczypiec, uważając żeby nie zniszczyć sieci. Pozostawione resztki organiczne zaczną pleśnieć w podłożu, a tego nie chcemy.

Terrarium od góry zabezpieczamy siatką lub szybą, musimy zapewnić wentylację powietrza, a zarazem nie dopuścić do ucieczki pająka. Pokrywę możemy też wykonać z kawałka pleksiglasu z wywierconymi licznymi otworami o szerokości 3-5mm. Niestety często pająk mocuje sieć także na pokrywie, więc musimy wykonać ją tak, żeby dało się karmić pająka i usuwać resztki, ale żeby zarazem nie niszczyć pajęczyny zbyt mocnym przesuwaniem/podnoszeniem pokrywy.

Rozmnażanie tego gatunku jest łatwe, pod warunkiem, że uda nam się znaleźć niepozornego samca i partnerka go zaakceptuje. Jeśli po kopulacji uda mu się uciec z sieci, najlepiej wypuścić go na wolność.
Podobnie należałoby postąpić z młodymi, gdyż ich wychów nie jest łatwy-trzeba każdemu zapewnić miejsce na sieć i odpowiednio drobny pokarm, a młodych w kokonie może być kilkaset. Dlatego najlepiej zwrócić je środowisku, najwyżej pozostawić sobie kilka osobników do obserwacji.

Krzyżak dwubarwny
Rodzina: krzyżakowate
Długość ciała: 1-1,7 cm
Środowisko: wilgotne łąki, zarośla nad brzegami wód
Pożywienie: drobne bezkręgowce: szarańczaki, muchy, motyle, ważki

Tekst i zdjęcia: Jakub Topor