Krzyżak ogrodowy to jeden z najpospolitszych polskich pająków. Spotkamy go w różnych miejscach-na obrzeżach łąk, w lasach, ogrodach. Buduje dużą, kolistą sieć, typową dla rodziny krzyżakowatych, na wysokości 1-1,5 metra nad ziemią, czasem jednak wyżej. Przesiaduje z reguły na jej środku, a nie jak pokrewne gatunki-krzyżak łąkowy i dwubarwny, które czają się w kryjówce obok pajęczyny.

Pająk ten typowym przedstawicielem krzyżakowatych. Ma krępe ciało z niezbyt długimi odnóżami i masywnym odwłokiem. Jest charakterystycznie ubarwiony. Odwłok w różnych odcieniach brązu, z licznymi białymi plamkami, które pośrodku tworzą typowy wzór krzyża-stąd nazwa pająka. Brzegi odwłoka są często jaśniejsze, beżowe. Odnóża kremowe z ciemniejszymi paskami, głowotułów jasny, żółtawobrązowy.

Samica krzyżaka ogrodowego jest dużym, masywnym pająkiem, wielkości ciała prawie 2cm, choć może się wydawać większa, gdy jest solidnie najedzona lub pełna jajeczek. Samiec niepozorny, smuklejszy, długości ciała 1-1,2cm. Poza tym można go odróżnić po pęcherzykach na końcach nogogłaszczków, tzw. bulbusach, wypełnionych nasieniem.

W swoje duże i mocne pajęczyny krzyżak chwyta owady-zarówno małe, takie jak muchówki, komary, jak i większe-ważki, motyle, ćmy, szarańczaki. Ofiary obezwładnia jadem, a następnie zawija w nić i tak skrępowaną zdobycz może spokojnie zjeść. Jad rozpuszcza jej wnętrze, pająk może bowiem pobierać tylko płynny pokarm.

Resztki posiłku krzyżak usuwa z sieci, tak samo postępuje z wszystkimi obiektami takimi jak liście, źdźbła traw, kurz, które, przyklejone do sieci zmniejszają jej powierzchnię łowną i ujawniają ją potencjalnej zdobyczy czy też drapieżnikom. Starsze nici, które tracą swoje lepkie właściwości pająk przecina szczękoczułkami i zjada, a następnie produkuje nowe.

Rozród odbywa się jesienią, najczęściej we wrześniu. Samiec ostrożnie zbliża się do sieci samicy i zaczyna nią szarpać w określony dla tego gatunku sposób, dając do zrozumienia, że nie jest ofiarą ani intruzem. Ostrożnie zbliża się do partnerki i jeśli zostanie zaakceptowany, dochodzi do kopulacji. Po jej zakończeniu samiec jest zwykle zjadany, jednak przy obfitości pokarmu, gdy samica jest najedzona, często udaje mu się ujść cało.

Pod koniec września lub w październiku samica składa kokon jajowy. Kokon zimuje i młode wylegają się wiosną następnego roku. Są żółte, z czarną plamką na odwłoku. Z początku trzymają się razem, następnie rozdzielają się i budują własne, miniaturowe sieci, w które chwytają najmniejsze owady- muszki owocówki, mszyce, skoczogonki itp.

Hodowla krzyżaków jest prosta, ale trzeba spełnić podstawowy warunek: zapewnić pająkowi miejsce na rozpięcie sieci. Dlatego jako pojemnik hodowlany musimy zaadaptować coś bardziej obszernego niż słoik czy faunabox. Dobre będzie pionowe terrarium, takie jak dla ptaszników nadrzewnych. Powinno mieć wymiary 30 x 40 x 40 cm. (długość x szerokość x wysokość), oczywiście może być większe.

Podłoże dowolne, byle nie za suche- ziemia ogrodowa, glina, torf, włókno kokosowe. Lekko zwilżamy je, pamiętając o dobrze już znanej terrarystom zasadzie-podłoże nie może być przesuszone, ale nie należy też z niego robić błota. Innymi słowy kierujemy się regułą "złotego środka".

Jako wystroju używamy kęp roślin, żywych bądź sztucznych lub patyków. Umiejscawiamy je po bokach terrarium-środek zostawiamy wolny.

Zwykle po paru dniach krzyżak rozpina swoją sieć i wtedy też można podać mu pokarm: białego robaczka, muchę, niewielkiego świerszcza, konika polnego, komarnicę lub ćmę. Owady agresywne takie jak osy lub jaskrawo ubarwione (np. czerwono-czarne pluskwiaki) raczej sobie odpuszczamy- lepiej nie ryzykować, bo osa może użądlić pająka, co jest jednoznaczne z jego śmiercią, a pluskwiaki są zwykle trujące lub w najlepszym wypadku niesmaczne, poza tym niektóre z nich, np. zajadki, bywają agresywne i mają ostre kłujki, którymi będą się bronić.

Pokarm wrzucamy po prostu w sieć. Może się zdarzyć, że owad nie przyklei się do pajęczyny, lecz odbije się od niej, trzeba więc po prostu wyćwiczyć wrzucanie owadów do sieci, trzymać je za pomocą długiej pęsety i przyklejać do sieci lub zwyczajnie podawać owady latające, które w końcu same wpadną w pajęczynę. Koniec końców w naturze też sporo owadów odbija się od sieci lub z niej uwalnia.

Pokarm podajemy 1-2 razy w tygodniu. Resztki zdobyczy dobrze jest usuwać z dna terrarium, np. za pomocą długich szczypiec, uważając żeby nie zniszczyć sieci. Pozostawione resztki organiczne zaczną pleśnieć w podłożu.

Terrarium od góry zabezpieczamy siatką lub szybą, musimy zapewnić wentylację powietrza, a zarazem nie dopuścić do ucieczki pająka. Pokrywę możemy też wykonać z kawałka pleksiglasu z wywierconymi licznymi otworami o szerokości 3-5mm. Niestety często pająk mocuje sieć także na pokrywie, więc musimy wykonać ją tak, żeby dało się karmić pająka i usuwać resztki, ale żeby zarazem nie niszczyć pajęczyny zbyt mocnym przesuwaniem pokrywy. Sieci krzyżaka są co prawda mocne ale należy uważać. Jeżeli jednak ścianki terrarium są śliskie (do tego muszą być idealnie czyste) a rośliny/gałęzie nie sięgają zbyt blisko górnej krawędzi, to szansa na zaczepienie sieci o "sufit" jest raczej niewielka.

Rozmnażanie tego gatunku jest łatwe, pod warunkiem, że uda nam się znaleźć niepozornego samca i partnerka go zaakceptuje. Jeśli po kopulacji uda mu się uciec z sieci, najlepiej wypuścić go na wolność, na łąkę-może uda mu się zaspokoić jeszcze jakąś samiczkę. Podobnie należałoby postąpić z młodymi, gdyż ich wychów nie jest łatwy-trzeba każdemu zapewnić miejsce na sieć i odpowiednio drobny pokarm, a młodych w kokonie może być kilkaset. Dlatego najlepiej zwrócić je środowisku, najwyżej zostawić sobie kilka osobników do obserwacji.

Krzyżak ogrodowy jest popularnym, łatwym w utrzymaniu i efektownym w obserwacji gatunkiem. Może, ze względu na rozmiary, budzić strach, jednak nie jest agresywny; ukąsić może tylko sprowokowany, np. schwytany w rękę, przygnieciony itp. Zwykle jednak kończy się na miejscowym obrzęku i zaczerwienieniu. Natomiast nie do przecenienia jest wartość tego pająka jako niszczyciela szkodliwych owadów, na komarach zaczynając, a na muchach kończąc.



Tekst i zdjęcia: Jakub T.
Wykorzystywanie ich bez zgody autora jest zabronione

Krzyżak ogrodowy (Araneus diadematus)
Rodzina: krzyżakowate
Długość ciała: 1-1,9 cm (samice większe)
Środowisko: nasłonecznione łąki, zarośla, lasy
Pożywienie: drobne bezkręgowce: szarańczaki, muchy, motyle, ważki