Cała prawda o przerażającym skorpionie „deathstalker”, Leiurus quinquestriatus (Ehrenberg, 1828). Plus dodatkowe uwagi na temat zalecanej opieki w niewoli.

Lucian K. Ross

Wstęp

Skorpiony zaiste są jedną z najbardziej odznaczających się grup zwierząt, które żyły na ziemi i kiedy zachodziły na niej zmiany fizyczne, ekologiczne i klimatyczne, skorpiony pozostały morfologicznie niezmienione od 425-450 milionów lat. Zamieszkują one praktycznie wszystkie regiony kuli ziemskiej oprócz zamarzniętych biegunów, a w procesie ewolucji rozwinęły zachowania i cechy fizyczne, umożliwiające im przetrwanie w najbardziej ekstremalnym środowisku – na pustyni.

Wśród wielu gatunków skorpionów, które zamieszkują najgorętsze oraz najbardziej suche obszary Ziemi, tylko kilka jest tak dobrze przystosowanych do rygorystycznego thermoxeric (thermo – ciepło; xeric – mała wilgotność; przyp. tłumacza) trybu życia w surowych warunkach klimatycznych jak Leiurus quinquestriatus (Ehrenberg, 1828). Polegając na kombinacji behawiorystycznych, morfologicznych i fizjologicznych metod przetrwania takich, jak nocna aktywność na powierzchni. L. quiinquestriatus jest wstanie przetrwać w najbardziej ekstremalnych warunkach znanych człowiekowi. Na pustyni Khartoum (Sudan) temperatura w dzień może dochodzić do 43*C (110*F), przy wilgotności na poziomie 19%. W suchych regionach Negev (Izrael), ambient i powierzchniowa temperatura może osiągać 40*C (104*F), a w kryjówkach L. quinquestriatus 33-37*C )92-99*F)

Pomimo tego, że L. quinquestriatus jest zazwyczaj kojarzony z suchymi i półsuchymi siedliskami, to w Izraelu gatunek ten… Zbyt wybujała potoczna nazwa tego gatunku – Death Stalker – w żadnym wypadku nie będzie używana w tym artykule, jako że implikuje ona niewiedzę na temat tego gatunku i jego prawdziwej natury. Prawda jest taka, że gatunek ten jest zazwyczaj nieśmiały i gotów ustąpić, kiedy jest niepokojony i polegający jedynie na swoim jadzie w czasie obrony przed niebezpieczeństwem. Tak jak inne skorpiony, L. quinquestriatus NIE jest agresywny, ale może stać się agresywny w obronie swojego życia. Mam nadzieję, że informacje przedstawione w poniższym artykule pomogą rozwiać przynajmniej niektóre z mitów i nieporozumień, które otaczają tego wspaniałego skorpiona i jednocześnie zainspirują do dalszego zbierania informacji na temat życia i zachowania Leiurus quinquestriatus.

Krótka historia

Rodzaj Leiurus został ustanowiony przez Ehrenberga w 1828 roku w „Hemprich & Ehrenberg” jako podrodzaj Androctonus, jako Androctonus (Leiurus) quinquestriatus. Później inni autorzy (np. Kraeoelin) uznawali Leiurus za synonim rodzaju Buthus Leach, 1815. Ostatecznie w roku 1949 Max Vachon ustanowił osobny rodzaj Leiurus. Od kiedy Ehrenberg opublikował swój opis, rodzaj Leiurus reprezentowany był przez jeden gatunek Leiurus quinquestriatus, zawierający dwa podgatunki, L. q. quinquestriatus (Ehrenberg, 1828) oraz L. q. hebraeus (Birula, 1908). Jednak od roku 2002 zostały opisane trzy kolejne gatunki: Leiurus jordanensis Lourenco, Modry & Amr, 2002 pochodzący z Jordanu i Arabii Saudyjskie; Leiurus savanicola Lourenco, Qi & Clodsley-Thompson, 2006 pochodzący z Kamerunu; Leiurus nasheri Kovarik, 2007 pochodzący z Jemenu. Obecnie gatunki pochodzące z Afryki w dużej mierze odpowiadają nominalnym podgatunkom L. q. quinquestriatus oraz L. savanicola, podczas gdy gatunki azjatyckie odpowiadają podgatunkom L. q. hebraeus oraz gatunkom L. jordanensis i L. nasheri. Sugerowano również, że turecka populacja L. quinquestriatus może być po prostu kolejnym azjatyckim podgatunkiem. Jednak jak dotąd nie opublikowano żadnego oficjalnego opisu. Dla porównania podgatunków Leiurus quinquestriatus patrz Levy & Amitai, 1980.

Omówienie

Leiurus quinquestriatus jest dużym (dorosłe osobniki osiągają od 8 do 11cm) skorpionem z rodziny buthidae, którego spotkać można w suchych i pół-suchych regionach Afryki północnej i na środkowym wschodzie. Bazując na opublikowanym danych LD50 (0.16-0.50 mg/kg), jad niektórych populacji tego gatunku jest najsilniejszy wśród wszystkich zbadanych do tej pory skorpionów. Jednak w niektórych populacjach siła jadu porównywalna jest z siłą jadu kilku innych skorpionów z … Właściwie, kiedy porównamy wartości LD50 u L. quinquestriatus i A. Australis (0.32-6.00 mg/kg) i weźmiemy pod uwagę fakt, że A. Australis jest wstanie wprowadzić jednorazowo do 2 mg jadu (w porównaniu do 0.225 mg u L. quinquestraitus – Cloudley-Thompson, 1992; Lourenco et al. 2006), oczywistym staje się, że jad pewnych gatunków buthid jest jeśli nie bardzie to przynajmniej tak samo toksyczny, jak jad L. quintestraitus.

Innymi pretendentami do nazwy najbardziej toksycznego gatunku skorpiona, bazując na opublikowanych wartościach LD50, są np. Odonthobuthus Dorian (0.19), Centruroides noxius (0.31), A. mauritanicus (0.31 – 0.32), Androctonus bicolor (0.31 – 1.21) oraz A. crassicauda (0.8 – 6.6). Chociaż rzadko pisze się o tym w istniejącej literaturze to LD50 dla gatunku Androctonus crassicauda (Olivier, 1807) szacuje się na 0.8 mg/kg, a dla Odontobuthus Dorian (Thorell, 1876) (Hassa, 1984) 0.19 mg/kg. Dla przegląd poziomu toksyczności podgatunków Leiurus quinquestriatus patrz Smertenko et al. 2005. Na jad tego gatunku składają się głównie neurotoksyny wraz ze składnikami kardiotoksycznymi. Większość ukąszeń przez ten gatunek kończy się miejscowym obrażeniem, ale w niektórych przypadkach może okazać się śmiertelny zarówno dla dzieci jak i dla dorosłych. Jednak przypadki śmiertelne wśród dzieci zdarzają się rzadko, a wśród dorosłych prawie nigdy. Badania nad efektami ukąszenia L. quinquestriatus prowadzone w Izraelu pokazały, że ukąszenia przez tego skorpiona są powszechnym problemem tamtejszej opieki zdrowotnej (???); efekty miejscowe były widoczne u 97% pokrzywdzonych, przy czym w przypadku dzieci ukąszenie to może być potencjalnie śmiertelne, jako że jego efekty zależne są od wagi ciała ofiary (Ben-Abraham et al. 2000). Leiurus quinquestriatus posiada prawdopodobnie najsilniejszy jad ze wszystkich skorpionów, lecz ilość w jakiej jest on wytwarzany sprawia, że rzadko zagraża on życiu dorosłego człowieka, chociaż jest on odznaczającym się powodem zgonów wśród młodych dzieci (Smard & Watt 1990; Cloudsley-Thompson 1992, 1993; Lourenco et al. 2006). Zgony spowodowane są zazwyczaj przez dysfunkcje układu krążenia oraz układu oddechowego, ale mogą dotyczyć również problemów z wątrobą i nerkami. Użądlenia są zazwyczaj efektem przypadkowych spotkań skorpiona z człowiekiem, a nie agresywnych ataków tego gatunku. Chociaż większość ukąszeń przez L. quinquestriatus ma miejsce poza domem to odnotowano przypadki, kiedy skorpion wchodził do domu (Levy & Amitai 1980).

Leiurus quinquestriatus występuje w 21 krajach Arabskich oraz na obszarach Sahary w Północnej Afryce oraz na Środkowym Wschodzie, w krajach takich jak Algieria, Chad, Egipt, Etiopia, Izrael, Jordan, Lebanon, Libia, Mali, Niger, Oman, Katar, Arabia Saudyjska, Sinai, Somalia, Sudan, Syria, Tunezja, Turcja, Zjednoczone Emiraty Arabskie oraz Jemen. Zamieszkuje on region, w których panuje surowy klimat, a temperatura waha się od 33-43*C (90-110*F) w dzień, a w nocy spada do 18-22*C (65-72*F), a wilgotność utrzymuje się na poziomie (%RH) 13-35%. L. quinquestriatus zazwyczaj występuje na terenach pustynnych i półpustynnych, jednak zasięg jego występowania rozszerzył się z pustynnych i półpustynnych regionów południowego i wschodniego Izraela (APR 3-150 mm/2-6 cali) na dolinę Jordanu i daleko w głąb umiarkowanego regionu śródziemnomorskiego (APR 350-525 mm/14-21 cala) aż po góry Galil w północnym Izraelu (Warburg 1997). Skorpion ten zazwyczaj chowa się w kryjówkach, do czego wykorzystuje różne wnęki i szczeliny pomiędzy skałami oraz opuszczone kryjówki innych zwierząt. Wbrew ogólnej opinii, w krajach takich jak Sudan czy Izrael L. quinquetriatus wykopuje sobie kryjówki oraz modyfikuje już istniejące na głębokość 8-12,5 cm (3.5-5’’) (Abushama 1962, 1964, 1968; Levy & Amitai 1980; Cloudsley-Thompson 1962, 1991, 1993), gdzie temperatura może być niższa niż na powierzchnia a wilgotność wyższa nawet o 10-20% (20-50%) niż poziom %RH na powierzchni (Cloudsley-Thompson 1961; Abushama 1962, 1964; Hadley 1974). Z drugiej strony, odnotowano, że L. quinqestriatus może tolerować temperatury spadające nawet do -7*C (19*F) (Cloudsley-Thompson 1973). Jednak w naturalnym środowisku wiele osobników po prostu adaptuje dostępną im przestrzeń taką jak skały.

Podobne kopanie nor zauważono u gatunku Leiurus savanicola na obszarze przejściowym pomiędzy pustynią a sawanną w Kamerunie (jest to najbardziej wysunięty na południe punkt, gdzie odnotowano obecność osobników z rodziny Leiurus) (Lourenco et al. 2006). Ciemno ubarwiony Leiurus jordanensis żyje w szczelinach w strefie przejściowej pomiędzy skalistym wybrzeżem a obszarem pustynnym (Lourenco et al. 2002). Niedawno opisany Leiurus nasheri występujący w Jemenie zamieszkuje prawie całkowicie pozbawione roślinności pustynie. Gatunek tez żyje w wykopanych przez siebie norach(F. Kovarik, pers. com. 19.01.08).

L. quinquestriatus podobnie jak inne skorpiony nie prezentuje postawy otwarcie agresywnej, ale niepokojony jest nieprzewidywalny. Jednak tak jak w przypadku większości gatunków, niepokojony woli uciekać do najbliższej kryjówki, aby uniknąć potencjalnej walki, która mogłaby zakończyć się dla niego śmiercią lub poważnym urazem.

Pomimo swoich dużych rozmiarów L. quinquestriatus jest niezwykle zwinny, szybki, sprawny i może bardzo szybko poruszać się na krótkich odcinkach. Broniąc się przed potencjalnym zagrożeniem L. quintestriatus może gwałtownie rzucić się w kierunku swojego celu jednocześnie zadając serię szybkich i mocnych uderzeń metasomą. Uderzenia te mogą być tak silne, że tylne pary odnóży mogą zostać gwałtownie uniesione w powietrze w wyniku ruchu metasomy do przodu.

Ataki metasomą mogą być zarówno penetrujące jak i nie penetrujące. Uderzenia penetrujące mogą łączyć się z wstrzyknięciem jadu, ale mogą też być to tak zwane „suche” ukąszenia, Penetracja ma miejsce, jednak jad nie zostaje wstrzyknięty. Nie penetrujące uderzenia polegają głównie na zadaniu ciosu przy użyciu telsonu w celu odstraszenia przeciwnika bez wstrzyknięcia jadu, który jest kosztowny z metabolicznego punktu widzenia. Nie jest możliwe przewidzenie w jaki sposób skorpion zareaguje na jakikolwiek bodziec pochodzący z powietrza, podłoża, dotyku lub na sygnały wibracyjne.

Ze względu na swoją nieprzewidywalną naturę oraz silnie toksyczny jad L. quinquestriatus nigdy nie powinien być dotykany ani podnoszony bez użycia odpowiednich narzędzi (np. długich kleszczy, szczypiec, pojemników do przenoszenia) ani bez wyraźnej potrzeby.

Opieka w niewoli

L. quinquestriatus w niewoli jest gatunkiem nieśmiałym, ustępującym i łatwym w opiece, bez jakichś specjalnych wymagań. Może być on bezpiecznie trzymany w niewoli pod warunkiem, że jego opiekun będzie zachowywał się odpowiedzialnie w obliczu jego potencjalnie zagrażających ludzkiemu życiu możliwości i będzie dbał o to, aby w czasie karmienia i codziennych czynności w terrarium nie dochodziło do fizycznego kontaktu zwierzęcia z człowiekiem, używając odpowiednich narzędzi (np. długich kleszczy).

Bez względu na rodzaj wybranego pojemnika (szklane lub plastikowe) powinniśmy zwrócić uwagę na długość osobnika, którego chcemy trzymać, głębokość zbiornika oraz odległość od podłoża do górnej granicy pojemnika. Odległość od powierzchni do otwarcia pojemnika powinna zawsze być kilkanaście centymetrów większa niż całkowita długość skorpiona. Co prawda Leiurus quinquestriatus nie potrafi wspinać się po gładkich powierzchniach, ale może wyciągnąć się do góry wzdłuż ściany pojemnika, wspierając się metasomą na podłożu lub innej powierzchni. Jeżeli skorpionowi uda się zahaczyć częścią jednej lub obu szczękoczułek na górnej krawędzi pojemnika, mógłby on się podciągnąć i uciec lub ukryć się w szczelinie pomiędzy ścianą a otwarciem. Można tego uniknąć zachowując odległość pomiędzy podłożem lub innymi elementami dekoracyjnymi a otwarcie zbiornika większą niż całkowita długość naszego okazu oraz nie umieszczając żadnych płaskich kamieni w pobliżu ścian zbiornika.

Innym ważnym czynnikiem ważnym dla zachowania bezpieczeństwa jest dobrze dopasowane i odpowiednio dopasowane, dobrze zamykane otwarcie. Chyba najlepszym rozwiązaniem jest zakup terrarium z przesuwaną aluminiową ramką. Ramka przesuwa się po wbudowanych w wewnętrzną powierzchnię szynach zapewniając jednocześnie możliwość dokładnego zamknięcia terrarium. Bezpieczne zamknięcie jest ważne nie tylko, żeby zapobiec ucieczce skorpiona, ale również aby powstrzymać ciekawskie dzieci czy znajomych przed wsadzeniem rąk do środka. Unikajcie terrariów ze źle dopasowanym otwarciem i tych, które nie mogą być bezpieczne zamknięte.

Jako podłoża możemy użyć piasku lub mieszanki piasku ze żwirem w proporcjach 1:1. Wszelkie podłoże jakie umieścimy w terrarium powinno zostać pieczone w temperaturze 204*C (400*F) przez 40-60 minut w celu pozbycia się wszelkich grzybów, które mogłyby spowodować grzybicę u skorpionów pustynnych. Po ostygnięciu wsypujemy do terrarium około 8 cm warstwę suchego podłoża i umieszczamy w środku kilka płaskich kamieni, trochę żwiru, kawałki drzewa lub doniczki, które mogłyby posłużyć skorpionom jako kryjówki. Jeżeli umieszczamy w terrarium płaskie kamienie możemy trochę je „podkopać”, aby umożliwić skorpionowi wykopanie pod nimi kryjówki. Jednak gatunek ten jest zręcznym kopaczem i może z łatwością przemieścić duże ilości podłoża w bardzo krótkim czasie. W czasie kopania skorpion może używać odnóży ??? krocznych z obu stron swojego ciała jednocześnie lub naprzemiennie. Poza tym, metasoma jest używana do wymiatania i wypychania podłoża z wejścia do kryjówki.

W środowisku naturalnym, odnotowano temperatury otoczenia rzędu 40-43*C (104-110*F), podczas gdy temperatura w kryjówkach rzadko przekraczała 37*C (99*F) (Abushama 1962; Warburg & Ben-Horin 1978). Przy tak wysokich temperaturach zanika wszelka aktywność lokomocyjna (Warburg & Ben-Horin 1979). Dodatkowe doniesienia mówią o tym, że Leiurus quinquestriatus woli temperatury pomiędzy 24-27*C (76-81*F) (Warburg & Ben-Horin 1981). Odnotowane preferowane temperatury dla L. quinquestriatus są podobne do tych dla Androctonus Australis, który jest innym thermoxeric (thermo – ciepło; xeric – mała wilgotność; przyp. tłumacza) gatunkiem skorpiona (Cabanac & LeGuelte 1980). Leiurus quinquestriatus wykazuje bardzo wysoką tolerancję na ekstremalne temperatury, gdzie górna-śmiertelna granica dla tego gatunku wynosi 47*C (117*F), przy 24 godzinnym wystawieniu, kiedy wilgotność wynosiła 10% RH (Cloudsley-Thompson 1962). Gatunek ten wykazuje jeden z najniższych poziomów straty wody (.021) dla gatunków skorpionów, które lubią niską wilgotność (Cloudsley-Thompson 1961). Tradycyjnie przyjmuje się, że osobniki tego gatunku w niewoli powinny być trzymane w temperaturze 29-35*C (85-95*F). Jednak bazując na badaniach przeprowadzonych przez Warburga & Ben-Horina (1981) temperatura nie powinna przekraczać 29*C (85*F). Ponadto, bazując na danych klimatycznych krajów pochodzenia tego gatunku, temperatura może w nocy spadać nawet do 20-23*C (68-74*F). W mojej hodowli L. quinquestriatus utrzymuję zarówno dzienną jak i nocną temperaturę na najwyższym sugerowanym poziomie. W przeciwieństwie do tradycyjnego podejścia, nie powinniśmy się zbytnio przejmować wilgotnością w terrarium, jako że L. quinquestriatus dobrze znosi wilgotność %RH na poziomie powyżej 50% przy zachowaniu temperatury w granicach 26-32*C (79-90*F) (Abushama 1964). Bazując na badaniach Abushama i innych, jak długo wilgotność otoczenia utrzymywana jest na poziomie 40-60%, skorpiony będą miały się dobrze. Należy jednak pamiętać, aby nasze terrarium miało dobrą wentylację, co pozwoli nam uniknąć ekstremalnie dużej wilgotności otoczenia. Raz w miesiącu możemy nie za mocno zrosić podłoże w terrarium destylowaną wodą o temperaturze pokojowej, a dodatkowo możemy spryskać ścianki terrarium trochę nad poziomem podłoża, co posłuży jako tymczasowe źródło wody, jednak nie jest to konieczne w przypadku jeśli L. quinquestriatus jest często i odpowiednio karmiony, ponieważ woda w sokach ofiary jest najistotniejszym źródłem wody dla skorpionów pustynnych. Pomimo to, skorpiony tego gatunku będą piły ze stojących źródeł wody, jeżeli będą miały taką możliwość, więc miska z wodą może cały czas być w terrarium.

Leiurus quinquestriatus jest drapieżnikiem, który może stosować zarówno taktykę „siedź-i-czekaj” jak i aktywną formę poszukiwań w celu zdobycia ofiary. Jako ogólny drapieżnik przyjmie on chętnie świerszcze, szarańczę, duże pająki, skolopendry oraz karaluchy. Ze względu na szybko działającą paraliżującą dostosowaną do owadów toksynę w jadzie tego skorpiona L. quinquestriatus może szybko schwytać i unieszkodliwić dorosłe osobniki nawet dużych gatunków karaluchów np. Blaberus spp. Powinien otrzymywać duże ofiary co 7-10 dni. Jeżeli używamy bardzo dużej karmówki możemy ograniczyć karmienie do dwóch w miesiącu.

Bez względu na wybraną strategię przez konkretnego osobnika, L. quinquestriatus będzie używał swoich krótkich, zakrzywionych aculeus, aby wstrzyknąć jad ofierze przed zjedzeniem jej. Zazwyczaj pojedyncze ukłucie obezwładni ofiarę, lecz w przypadku dużych lub walecznych przeciwników kilka ukłuć może być koniecznych. Duże samice mogą być bardzo żarłoczne i zjadać od dwóch do trzech ofiar (np. dorosłych świerszczy, Acheta domesticus) w czasie jednego karmienia, które może być powtarzane co 30-60 godzin. Jak w przypadku większości skorpionów z gatunku buthidae ofiara jest zjadana od głowy od razu na miejscu jej złapania. Rzadko zdarza się, żeby skorpion wycofywał się z ofiarą do kryjówki, aby tam ją zjeść. Dorosłe samce jedzą z różną częstotliwością. Mogą być tak żarłoczne jak samice (rzadko) lub zjadać pojedynczą ofiarę raz na 30-40 dni. Jeden z moich dorosłych samców pochodzących z Negev wytrzymał 83 bez jedzenia. Niektóre opublikowane prace sugerują, że skorpiony gatunku L. quinquestriatus są kanibalami płciowymi (Thornton 1956; Polis & Harley 1979; Polis & Sissom 1990). Jednak autorzy innych prac na temat L. quinquestriatus albo nic nie mówią na temat kanibalizmu (Shulov 1958; Shulov & Amitai 1958; Abushama 1968) lub piszą, ale bez wymieniania konkretnych szczegółów (Thornton 1956). Peretti et al. (1999) zbadał zjawisko kanibalizmu płciowego u kilku gatunków skorpionów, w tym u L. quinquestriatus, w badaniach zalotów i kojarzenia w pary 84 par L. quinquestriatus zebranych w południowym Izraelu w okresie czterech lat odnotował tylko dwa przypadki kanibalizmu, oba na początkowym etapie zalotów i po długim okresie bez pokarmu. W czasie całego okresu obserwacji nie odnotowano żadnego przypadku kanibalizmu płciowego w czasie zalotów lub po nich.

Z obserwacji Perettiego i innych (1999) oraz innych cytowanych i nie cytowanych źródeł, włączając 15 kompletnych procesów kojarzenia w pary zaobserwowanych przez autora w latach 2000, 2004 i 2007, wynika, że kanibalizm w przypadku gatunku L. quinquestriatus jest rzadki i występuje zazwyczaj w początkowym etapie zbliżenia, kiedy głodna samica postrzega samca jako potencjalną ofiarę.

Podsumowanie

Powyższa dyskusja na temat kanibalizmu płciowego została dołączona, aby poprzeć tezę, że pomimo dużej ilości często przerysowanych, nie udowodnionych błędnych i anegdotycznych informacji na temat tego gatunku (poziom toksyczności, śmiertelność, kanibalizm płciowy, agresywność), wiele z nich nie jest popartych faktami a L. quinquestriatus rzadko odzwierciedla swoją wysoce niezasłużoną zła sławę wśród hodowców. Przy zachowaniu odpowiedniej ostrożności i poświęceniu odpowiedniej uwagi przy trzymaniu tego gatunku w niewoli stanowi łatwego i odpornego na błędy skorpiona dla doświadczonych i zaawansowanych hodowców.

Przeczytaj ten artykuł w wersji oryginalnej.

Wszelkie prawa do powyższego artykułu są zabronione. Serwis Bestiae.pl posiada zezwolenie na jego tłumaczenie.

Tłumaczenie: Paweł HeavyPaul Ignac