1. Wstęp

Macrothele calpeiana należy do rodziny Hexathelidae, podkopnik. Pająk ten występuje w południowej Hiszpanii (Hancock 1992). W czasie wakacji w Hiszpanii nadarzyła się okazja, aby przeprowadzić badania tego gatunku w jego naturalnym środowisku. Celem tego badania było uzyskanie wglądu w autekologię tego jakże interesującego pająka.

Badania były prowadzone głównie w okolicach miejscowości Alhaurin el Grande, w Andaluzji, na południu Hiszpanii pomiędzy 23. lipca a 5. sierpnia. Obszar badań znajdował się na wysokości 290 metrów nad poziomem morza. W tym samym czasie przeprowadziłem też kilka niezaplanowanych obserwacji w innych miejscach. Plan przedstawiający obszar, o którym mowa jest dołączony do tego raportu jako fig. 6.

Wnioski zostały podzielone na trzy główne kategorie:

- Siedlisko/opis okolicy
- Zachowanie
- Odżywianie, rywalizacja oraz zagrożenia


Fig. 1: Macrothele calpeiana

2. Siedlisko/opis okolicy

Na roślinność badanego obszaru składały się głównie lasy sosnowe oraz śródziemnomorskie karłowate krzewy i drzewka. Okolica tego typu w pobliżu Alhaurin el Grande nie była wykorzystywana przez M. calpeiana, jednak niedaleko obszaru badań znajdował się gaj cytrusowo/awokadowy, który jest bardzo lubianym przez ten gatunek siedliskiem. Dla dokładniejszej analizy obszar został zmapowany przy użyciu taśmy pomiarowej, kompasu oraz kwadratu metrowego.

Gliniaste wybrzeże (figs 2 & 3) nie pokrywała prawie żadna żywa roślinność. Trzy centymetrowa warstwa liści pokrywała ziemię pod drzewami czereśni oraz awokado. W miejscach, gdzie powstała jakakolwiek przerwa w koronie drzew ziemia pokryta była przez resztki roślinne, głównie liście i patyki. Płaski gaj cytrusowy/awokado usytuowany poniżej obszaru badań składał się z intensywnie uprawianej gliny nie pokrytej żadną żywą roślinnością. Nie licząc kilku należących do podrostków sieci zbudowanych u podstawy pni drzew obszar ten pozbawiony był pająków z gatukunku M. calpeiana. Ziemia tutaj jest oczyszczana za pomocą kultywatora, który musi niszczyć wszystkich potencjalnych kolonizatorów.


Fig. 2:Trójwymiarowy obraz transektu (nie wyskalowany)


Fig. 3:Obszar badań z zaznaczonymi pozycjami pająków oraz innych obiektów.

Zapisy dotyczące panującego w tym miejscu mikroklimatu były wykonywane przy użyciu termometru oraz higrometru. Przyrządy zostały umieszczone pod niewielką rośliną na powierzchni gleby. Wyniki tych pomiarów są zaprezentowane graficznie na wykresie 4, z którego jasno wynika, że kiedy w ciągu dnia temperatura wzrastała wilgotność spadała i na odwrót w nocy.


Fig 4:Porównanie temperatury oraz wilgotności na obszarze badań na przestrzeni 16 godzin (27 lipca 1994)

Transekt liczył prawie 68 metrów kwadratowych, na których znaleziono 44 sieci należące do młodych pajączków oraz 96 należących do osobników dorosłych lub podrostków co daje nam zagęszczeniu wynoszące 2.06 pająka z rodziny hexathelidy na metr kwadratowy (fig. 3). Szacuje się, że cała kolonia liczy w sumie około 1500 osobników.

M. calpeiana został odnaleziony również w Monted de Malaga w lesie mieszanym składającym się z sosen, dębu korkowego oraz dębu skalnego. Poza tym w Refugio de Juana w lesie sosnowym oraz ogrodach botanicznych Gibraltaru. Obszary te wydają się być dużo bardziej wilgotne niż niezamieszkały las sosnowy w okolicach Alhaurin el Grande.

3. Zachowanie

W swoim typowym środowisku gatunek ten zamieszkuje nory wykopane w ziemi. Dolna część nory nie jest pokryta siecią i ma nierówną powierzchnię. W górnych częściach kryjówka zostaje pokryta nieklejącą się siecią, aby wygładzić ścianki. Sieć wychodzi poza obręb kryjówki i jest przyczepiona do różnych obiektów znajdujących się w pobliżu tworząc prosty labirynt z dwoma, trzema lub czterema wejściami (fig. 5). W ciągu dnia zauważyłem bardzo cienka warstwę sieci, składającą się najwyżej z kilku nici, która zamykała wejście do kryjówki.


Fig 5: Przekrój nory

Okazy zamieszkujące pobliże dużych skał wykorzystują je jako część ścian kryjówki. Okaz zaobserwowany w pobliżu Montes de Malaga zbudował raczej coś na kształt prostej kryjówki labiryntowej niż zwykłą pojedynczą kryjówkę.

Sieć często przymocowana jest do pni drzew i bardzo możliwe, że korzenie są wykorzystywane jako fragmenty kryjówki. W miejscach, gdzie takie zakotwiczenie sieci nie jest możliwe, budowana jest sieć cylindryczna z jednym wejściem. Morfologia takiej sieci jest podobna do tej budowanej przez Segestriidae.

Zaobserwowane sieci często miały włączone w swoją strukturę elementy martwych roślin. Materiał fotograficzny sugeruje, że elementy roślinne po prostu spadają na sieć i są nią pokrywane. Nie ma dowodów na to, że pająk celowo umieszcza je w swojej sieci.

M. calpeiana jest w mniejszym stopniu pająkiem nadrzewnym. W gibraltarskich ogrodach botanicznych zaobserwowano trzy sieci zbudowane dwa metry nad ziemią w pniu palmy, pośród końcówek liści palmowych. Umierający dąb korkowy (Quercus suber) w Alhaurin el Grande również posiadał okaz mieszkający dwa metry nad ziemią, lecz tym razem w przestrzeni pomiędzy brzegiem skarpy a żywym drzewem. Przestrzeń ta była wypełniona zgniłem drzewem, które pająk wykorzystał do budowy kryjówki.

Refugio de Juanar (położone 780 m nad poziomem morza) również może poszczycić się nadrzewnym okazem M. calpeiana zamieszkującym jakieś 20 cm nad ziemią w rozwidleniu drzewa oliwnego. Największa sieć zajmowała obszar 212 cm kwadratowych i również znajdowała się w Refugio de Juana.

Pająki opuszczają swoje kryjówki prawie tylko w nocy, dzięki czemu udaje im się uniknąć aktywnych w ciągu dnia drapieżników, wysokiej temperatury oraz niskiej wilgotności. Pomimo to w Refugio de Juana zauważyłem dwa pająki aktywne o godzinie 13:00 (1 sierpnia 1994 r.) w umiarkowanym cieniu. Większość okazów M. calpeiana pozostaje w nocy na swojej sieci, lecz kilka zauważyłem na ziemi w pobliżu ich sieci, a zaniepokojone natychmiast uciekały (światło latarki nie denerwuje pająków). Prawie wszystkie dorosłe osobniki posiadały na karapaksie kolonię pasożytniczych białych roztoczy. Jeden okaz posiadający ich wyjątkowo dużo był widziany z dala od jakiejkolwiek sieci. Sprowokowany praktycznie nie zareagował, a zaniepokojony drugi raz przesunął się tylko o kilka centymetrów. Czy to odbiegające od normy zachowanie mogło być próbą pozbycia się pasożytów? Osobnik ten mógł stać się łatwą zdobyczą i tym samym znacząco zmniejszyć ryzyko zainfekowania pozostałych pająków w kolonii.

Pod konie lipca znalazłem samice wraz z kokonami i młodymi. Kokony był białymi kulami o średnicy około 1 cm. Samice nosiły je ze sobą. W czasie wykopywania kryjówek zauważyłem, że w ciągu dnia samice razem z kokonami przebywały w górnej części kryjówki, prawie w części labiryntowej. Czy mogło to mieć jakiś związek z inkubacją? Z jednej strony kryjówka była całkowicie rozkopana; tutaj widziałem jak samica trzymając kokon schodziła w dół kryjówki. Kokon zaklinował się w kryjówce. Samica była bardzo agresywna, kiedy ją zabierałem, prawdopodobnie ponieważ straciła swój kokon.

Kiedy później wróciłem w to miejsce, mrówki wynosiły „larwy” pająków. Bardzo możliwe, że górna część kryjówki, która jest mocno zabezpieczona siecią ma powstrzymywać mrówki przed wtargnięciem do środka. W nocy zauważyłem kilka młodych pajączków na sieci u wejścia do kryjówki razem ze swoją matką. Kiedy matka zaniepokojona uciekła do kryjówki, pajączki zaraz pobiegły za nią. Rodzi to pytanie, czy małe pajączki polowały z sieci samicy?

4. Odżywianie, rywalizacja i zagrożenia

4.1 Odżywianie

Poniżej znajduje się lista bezkręgowców, które znalazłem w pobliżu badanego obszaru. Wszystkie z nich były potencjalną ofiarą M. calpeiana. Jednak jest mało prawdopodobne, że mrówkolew czy cykada są istotnymi elementami ich diety ponieważ nie prowadzą one aż tak naziemnego trybu życia jak pozostałe zwierzęta z listy.



Nogoprządki czy nasosznikowate rzadko opuszczają swoje sieci, więc również jest mało prawdopodobne, że są one ofiarami tego gatunku. Z drugiej strony Scutigera sp. oraz Pogońcowate (Lycosidae) są groźnymi drapieżnikami i mogły by odpowiadać M. calpeiana.

Dowody co do diety M. calpeiana zostały zebrane przez badanie pozostałości na sieciach oraz sekcję detrytusu sieci w laboratorium.

W sieci dużej dorosłej samicy (około 30mm) znalazłem:

- wylinkę oraz fragmenty poprzednich wylinek
- fragmenty osy
- fragmenty trzmiela
- pozostałości dużego czarnego żuka z rodziny Scatophagus
- pozostałości próchniaczka czarniawego

Osa oraz trzmiel mogły zostać schwytane, kiedy próbowały znaleźć szczelinę, w której mogłyby się zahibernować.

Sieci dwóch mniejszych okazów M. calpeiana tak samo jak te pochodzące z Alhaurin el Grande zawierały:

- wylinkę oraz fragmenty poprzedniej wylinki
- owinięte w sieć resztki zajadkowatych
- fragmenty dwóch gatunków prosionka
- kilka nie zjedzonych mrówek
- głowę gąsienicy
- żywe roztocza oraz psocidy. Wydaje się być oczywistym, że pająk czerpie wodę z rosy, która pojawia się na sieci wcześnie rano.

4.2 Rywalizacja

Jeżeli mowa o rywalach w walce o pożywienie to mam na myśli głównie spareczniki z rodzaju Scutigera oraz pogońcowate. Zauważyłem również pająka z rodzaju Phlocid, który zbudował swoją sieć nad siecią należącą do M. calpeiana. W ten sposób przechwytywał on latające ofiary, które zmierzały do sieci interesującego nas pająka.

4.3 Zagrożenia

Do zwierząt potencjalnie zagrażających gatunkowi M. calpeiana należy zaliczyć gekona Hemidactylis turcicus o lekko zakrzywionych palcach, pareczniki z rodzaju Scutigera, duże pogońcowate, modliszkę śródziemnomorską (Emaus pennata) oraz nastecznikowate. W ciągu dnia zauważyłem kosa (Turdus merula), przeszukującego opadłe liście w poszukiwaniu pokarmu, więc jest możliwe, że pojedyncze zabłąkane osobniki również stają się jego ofiarą.

5. Wnioski

- Macrothele calpeiana występuje w wilgotnych i zacienionych miejscach południowej Hiszpanii.
- Prowadzi głównie nocny tryb życia.
- Zamieszkuje nory, z prostym labiryntem z sieci na górze, która jest zaczepiona o otaczające ją przedmioty.
- Znajdujący się w sieci materiał roślinny spada na nią przypadkowo i zostaje owinięty siecią, a nie jest umieszczany tam celowo.
- M. calpeiana prowadzi głównie naziemny tryb życia, chociaż zdarzają się też osobniki prowadzące częściowo nadrzewny tryb życia.
- Możliwe, że istnieje pewna strategia behawiorystyczna, której celem jest kontrolowanie inwazji pasożytów w kolonii.
- Samice wytwarzają kokon i mają młode pod koniec lipca.
- Na ich dietę składają się głównie równonogi (Isopoda), błonkoskrzydłe (Hymenoptera), chrząszcze (Koleoptera) oraz inne.
- Potencjalni rywale oraz zagrażające drapieżniki zostały zidentyfikowane.

6. Podziękowania

Podziękowania należą się K. & J. Hancock za opisanie gatunku.

7. Odnośniki

HANCOCK, K. & J. 1992. Tarantulas: Keeping and Breeding Arachnids in Captivity, R+A Publishing Limited, Taunton, England.


Fig. 6: Mapa pokazująca omawiany obszar badań

Jest to wersja online artykułu: -

Gallon, R. C. 1994. Observations on Macrothele calpeiana (Walckenaer, 1805) in southern Iberia. Journal of the British Tarantula Society Study Group, (1): 1-12

Pierwsza publikacja: sierpień 1994.

Wszelkie prawa do powyższego artykułu są zastrzeżone. Serwis Bestiae.pl posiada zezwolenie na jego tłumaczenie.

Tłumaczenie: Paweł HeavyPaul Ignac